Dzień piąty: Jarzębina (Kocudza) i Riho Ensemble

27 czerwca, godzina 21, koncert, kościół św. Jana Ewangelisty (ul. Św. Ducha 9)

W czwartkowy wieczór zapraszamy na wyjątkowe spotkanie polskiej żeńskiej grupy śpiewaczej Jarzębina z Kocudzy oraz gruzińskiego zespołu Riho Ensemble. W zamyśle nie będą to dwa odrębne koncerty, ale − zaplanowany specjalnie na potrzeby festiwalu − dialog  dwóch tradycji: gruzińskiego wielogłosu z legendarnego regionu Swanetii oraz polskich pieśni jednogłosowych z Roztocza. 

Spotkanie nawiązywało będzie do odchodzącego w zapomnienie obrzędu Pustych Nocy, który odbywał się w różnych rejonach Polski w noc poprzedzającą pochówek zmarłego, w czasie gdy – jak wierzono − zmarły nie przebywał już „tu”, a „tam” jeszcze nie dotarł.  Usłyszymy więc polskie pieśni pogrzebowe, które pochodzą nierzadko z czasów baroku i wcześniejszych, oraz swańskie pieśni Zar – towarzyszące archaicznemu rytuałowi pogrzebowemu, wykonywane w skomplikowanych wariantach polifonicznych liczących sobie czasem dwa tysiące lat, które stanowią najstarszą formę wielogłosu w Gruzji. 

Mimo trudnej tematyki pieśni te są niezwykle piękne, jasne, wręcz kojące i stanowią znakomity przykład siły tradycji, wspólnoty w obliczu najważniejszego z rytuałów przejścia. Spotkanie dwóch wybitnych grup śpiewaczych, które nie współpracowały dotąd, pozostaje w relacji ze spektaklem grupy Markus&Markus. Tak ułożony program pozwoli na poszukiwanie łączników, punktów wspólnych na styku pozornie opozycyjnych perspektyw: nowoczesność-tradycja, wschód-zachód, stare-nowe, indywidualne i zbiorowe.


Jarzębina − zespół należy do najbardziej znanych grup śpiewaczych w Polsce. To wielopokoleniowy żeński zespół zajmujący się teatrem obrzędowym i śpiewem tradycyjnym. Powstał w 1991 roku w Kocudzy na Roztoczu, niezwykle interesującym regionie etnograficznym Lubelszczyzny. Członkinie zespołu gromadzą i wykonują pieśni nadbużańskiego Podlasia, aktywnie uczestnicząc w życiu kulturalnym regionu. Zespół prezentuje bogaty i zróżnicowany gatunkowo repertuar jednogłosowych pieśni obrzędowych i powszechnych, dla których źródłem jest tradycja ustna, oparta głównie na przekazach rodzinnych oraz różnego rodzaju śpiewnikach: kantyczki-kolędy, pastorałki, pieśni adwentowe, wielkopostne i wielkanocne. Pieśni i dialogi wykonywane są w gwarze kocudzkiej, z troską o oryginalne tempo, głośność i styl artystycznej wypowiedzi. Na szczególną uwagę zasługują unikalne pieśni pogrzebowe i wielkopostne, wywodzące się nierzadko z czasów baroku, a nawet dawniejszych, z czasów gdy pieśń towarzyszyła człowiekowi od narodzin aż do śmierci. 

Grupa chętnie angażuje się również we współpracę z różnymi artystami, poczynając od przedsięwzięć związanych z muzyką dawną, poprzez muzykę tradycyjną, skończywszy na filmach fabularnych i działaniach z dziedziny sztuki współczesnej (m.in. ze Scholą Węgajty, Warszawskim Domem Tańca, włoskim zespołem muzyki dawnej Micrologus, ale także  Pawłem Salą – reżyserem filmu „Matka Teresa od kotów”, Anną Molską czy autorami projektu muzycznego „Puls” poświęconego twórczości Haliny Poświatowskiej, prezentowanego na ostatnim Przeglądzie Piosenki Aktorskiej we Wrocławiu z udziałem muzyków trip-hopowych, Wojciecha Waglewskiego, Moniki Brodki i innych). Śpiew Jarzębiny cenili sobie m.in. Władysław Hasior czy Henryk Mikołaj Górecki. W roku 2012 grupa zdobyła szeroką popularność, zwyciężając plebiscyt na oficjalną piosenkę reprezentacji polski w piłkę nożną na Euro 2012.

 

Riho Ensemble Gruzja, Swanetia − Swanetia to kraina znajdująca się na północnym zachodzie Gruzji, w najwyższych zamieszkałych partiach Kaukazu. Mówi się, że lud Swanów istniał już wtedy, gdy Jason, szukając Złotego Runa, dotarł do brzegów Kolchidy. Pierwsze pisemne źródła dotyczące historii Swanów znaleźć można w tekstach Ksenofonta. W tej, przez lata niedostępnej, oddalonej od centrów krainie kaukaskich górali słynących z niezależności zachował się niezwykły repertuar wokalny, wykonywany ciągle przy rozmaitych uroczystościach i świętach, charakteryzujący się surowymi, archaicznymi brzmieniami i skomplikowanym stylem wielogłosowym. Pieśni, melodie oraz sposoby ich wykonywania są przekazywane od wieków kolejnym pokoleniom w tradycji ustnej. 

Riho Ensemble został założony w 1964 roku przez Eptime (Islama) Pilpaniego – zmarłego rok temu zawodowego muzyka i śpiewaka, nauczyciela swańskiej muzyki tradycyjnej, nestora  rodziny Pilpanich (znanego w Swanetii rodu muzycznego). Zespół prowadzony jest obecnie przez jego syna − Wachtanga Pilpaniego. W skład Riho Ensemble wchodzą najlepsi śpiewacy tradycyjni z okolic Mestii, z których duża część była spokrewniona z założycielem grupy. 

W repertuarze zespołu znajdują się swańskie przedchrześcijańskie pieśni rytualne, pieśni historyczne/epickie, pochwały i ludowe pieśni religijne oraz tańce (wykonywane często przy akompaniamencie tradycyjnych, archaicznych instrumentów swańskich: trzystrunowego instrumentu smyczkowego czuniri i 8-strunowej harfy czangi). 

 

Projekt „TIMELINE: DEADLINE" dofinansowano ze środków FWPN.

powrót